Arnold Zweig

Inaczej związany z Katowicami, o rok od Ulitza starszy, Arnold Zweig, urodzony w Głogowie jako syn żydowskiego siodlarza, który przeprowadziwszy się wraz z rodziną w roku 1896 do Katowic, uczęszczał do gimnazjum realnego przy dzisiejszej ulicy Jagiellońskiej. W licznych wspomnieniach z tego okresu pojawiły się Katowice podzielone na biednych i bogatych, na ludzi myślących liberalnie, jak to określał, i oddanych cesarskiej polityce, a wiec nietolerancyjnych i wręcz reakcyjnych. W gimnazjum, do którego uczęszczał — drugie, państwowe, mieściło się przy dzisiejszej ulicy Mickiewicza tuz za synagogi — panował właśnie taki duch liberalizmu, który emanował z nauczyciela matematyki, potem dyrektora szkoły Jacoba Hacksa. Był to — wspominał Arnold Zweig — najbardziej niezależny człowiek, jakiego spotkał w życiu. Tamto gimnazjum, utrwalające w uczęszczających do niego synach bogaczy ,,postawę oficjalną" różniło się we wszystkim od tego u pana Hacksa, które było szkołą rebeliantów, gdzie panowało dzikie obwąchiwanie wolności, gdzie spoza historii nauczanej dynastycznie przeświecało oblicze Roberta Kocha.

Tenże Jacob Hacks był także członkiem rady miejskiej, gdzie zasiadał wśród socjalistów, a w kawiarni widywano go w towarzystwie liberalnych żydowskich kupców. I zapamiętał także Zweig, jak kiedyś oświadczył, iż nie będzie już w szkole wykładał propedeutyki filozoficznej, gdyż miasto nie zgodziło się na więcej gazu dla oświetlenia klasy szkolnej i kto ma ochotę na taki wykład, niech się z nim przespaceruje do lasu, na Muchowiec, tam, gdzie kiedyś była zapomniana już wioska Jaźwce.

Żydzi niemieccy w Katowicach wnieśli do kultury niemieckiej, a nawet światowej, prócz Arnolda Zweiga kilka innych jeszcze głośnych nazwisk. Jednym z nich był urodzony w roku 1861 w Katowicach późniejszy historyk piśmiennictwa niemieckiego Karl Borinski (zmarł w roku 1922 w Monachium), wywodzący się z rodziny słynnego kupca towarów kolonialnych L. Borinskiego, którego sklep i hurtownia towarów kolonialnych powstały w Katowicach w roku 1855 i którego nazwisko przetrwało jako legenda kupiecka jeszcze po drugiej wojnie światowej, choć bogactwo tamtego sklepu, pamiętane dobrze zwłaszcza z lat międzywojennych, można było już tylko odtwarzać we wspomnieniach.