Raport o stanie miasta Katowice 2005

Pierwsze prace nad przygotowaniem „Raportu o stanie miasta Katowice” rozpoczęły się w pierwszej połowie 2004 roku. Z pracowników Urzędu Miasta, fachowców w poszczególnych dziedzinach funkcjonowania miasta, powołano Zespół ds. opracowania „Raportu o stanie miasta Katowice”. Zadaniem Zespołu było przygotowanie ogólnej charakterystyki miasta w aspekcie środowiskowym i społeczno-gospodarczym oraz w zakresie powiązań zewnętrznych z otoczeniem. Ponadto Zespół przygotował materiały dla opisu stanu miasta w wybranych obszarach jego funkcjonowania.

Od strony metodologicznej pracami nad Raportem kierował Zespół badawczo-projektowy, w skład którego weszli pracownicy Katedry Badań Strategicznych i Regionalnych Akademii Ekonomicznej im. K. Adamieckiego w Katowicach. Do każdego z etapów prac przygotowali oni odpowiednie schematy prac, uczestniczyli w redakcji części pierwszej i drugiej Raportu, a także w całości podjęli się opracowania trzeciej części, tj. wyznaczenia pozycji konkurencyjnej Katowic.

Nadzór nad przebiegiem prac nad Raportem objął Komitet Sterujący dla opracowania „Strategii rozwoju miasta Katowice”, którego członkami są Prezydent Miasta Katowice, Przewodniczący Rady Miasta Katowice, Wiceprzewodniczący Rady Miasta Katowice, Przewodniczący Komisji Rewizyjnej Rady Miasta Katowice, Przewodniczący Komisji Skarbu Rady Miasta Katowice oraz Kierownik Zespołu badawczo-projektowego.

Część I Raportu

Na początku prac nad Raportem uczestnikom Zespołu roboczego zostały zadane następujące pytania: Jakie jest miejsce i rola Katowic w otoczeniu? Jak Katowice są powiązane z otoczeniem? Jak Katowice są wewnętrznie ukształtowane? W jakiej sytuacji jest miasto Katowice? Jakim zmianom podlega miasto Katowice?

Przyjęto, że dane będą gromadzone i prezentowane w przekroju czasowym i przestrzennym w wymiarach: środowiskowym, społecznym, gospodarczym i technicznym. Ze względu na trudności w pozyskaniu porównywalnych danych dla wszystkich dzielnic (tj. jednostek pomocniczych) Katowic w okresie dziesięcioletnim uznano, że akceptowalne są dane za lata 1998-2003 (ew. 2002).

Z uwagi na to, że wymiar przestrzeni miejskiej również został uznany za jeden z istotnych elementów prowadzonej diagnozy stanu miasta, dokonano grupowania dzielnic (tj. jednostek pomocniczych) miasta. Kryteria, jakimi kierowano się przy grupowaniu są następujące: położenie, sąsiedztwo, dominujące funkcje, względy historyczne, występujące problemy społeczne, dziedzictwo poprzemysłowe i stopień urbanizacji.

Uwzględniając sformułowane kryteria dokonano następującego pogrupowania – do Zespołu dzielnic śródmiejskich zaliczono następujące jednostki pomocnicze: Bogucice, Koszutkę, os. Paderewskiego i Śródmieście. Zespół dzielnic wschodnich obejmuje:
Dąbrówkę Małą, Janów – Nikiszowiec, Giszowiec oraz Szopienice – Burowiec. W Zespole dzielnic południowych znajdują się Kostuchna, Murcki, Piotrowice – Ochojec, Podlesie, Zarzecze, a do Zespołu dzielnic północnych wchodzą Dąb, Wełnowiec – Józefowiec i Załęże.
Zewnętrzny przestrzenny układ odniesienia to układ aglomeracyjny, regionalny, krajowy i międzynarodowy, który jednak w pełni udało się zastosować jedynie w trzeciej części Raportu. Pozostałe założenia dla części pierwszej Raportu odpowiednio dotyczą także części drugiej i trzeciej.

Część II Raportu

Ostateczny kształt drugiej części Raportu wypracowany został wspólnie przez Zespół ds. opracowania „Raportu o stanie miasta Katowice”, Zespół badawczo-projektowy i Komitet Sterujący. Do obszarów zidentyfikowanych jako ważne z punktu widzenia rozwoju miasta, a nieopisanych w Raporcie lub opisanych w sposób niewyczerpujący należą: mała i średnia przedsiębiorczość, komercyjne budownictwo mieszkaniowe, produkty i firmy markowe Katowic, nowa gospodarka, biznes międzynarodowy, sektor bankowoubezpieczeniowy, pozabankowe instytucje finansowe, rynek nieruchomości, turystyka, rozrywka, mass media, szkoły wyższe, nauka, badania i rozwój, nowe technologie, telekomunikacja i teleinformatyka, logistyka, instytucje otoczenia biznesu, organizacje pozarządowe. Nieuwzględnienie tych obszarów w Raporcie wyniknęło z braku kompleksowych informacji lub dużych trudności w ich pozyskaniu. Będą one sukcesywnie uzupełniane w kolejnych edycjach Raportu.

Dla opisania sytuacji Katowic w sferze ekonomicznej pozyskano dodatkowo z Urzędu Statystycznego w Katowicach wykaz podmiotów gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON w Katowicach według stanu na koniec roku 1998 i 2003, dane o liczbie tych podmiotów wg działów PKD dla Katowic, 13 miast Aglomeracji razem oraz województwa śląskiego, informacje o liczbie przedsiębiorstw zatrudniających 10-49 i 50-249 osób w Katowicach wg sekcji PKD, o produkcji sprzedanej, wyniku finansowym, wskaźniku rentowności, nakładach inwestycyjnych i pracujących w tych przedsiębiorstwach, dane o pracujących ogółem wg działów PKD dla Katowic, 13 miast Aglomeracji razem oraz województwa śląskiego, informacje o działalności badawczo-rozwojowej i cenach nieruchomości w województwie śląskim (Urząd Statystyczny nie gromadzi tego typu danych dla poszczególnych miast i gmin).

Ponadto informacje o stanie poszczególnych dziedzin w sferze społecznej i infrastrukturalnej przekazały również następujące jednostki: I i II Urząd Skarbowy w Katowicach, Powiatowy Urząd Pracy, Towarzystwo Budownictwa Społecznego, Komunalny Zakład Gospodarki Mieszkaniowej, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, Komunalny Związek Komunikacyjny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego, Rejonowe Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Górnośląskie Przedsiębiorstwo Wodociągów, Górnośląski Zakład Energetyczny, Górnośląska Spółka Gazownictwa, Zakład Energetyki Cieplnej, EC Katowice, Straż Pożarna i Policja, Śląskie Centrum Zdrowia Publicznego.

Część III Raportu

Pozycję konkurencyjną Katowic w sferze ekonomicznej, społecznej i infrastrukturalnej w aglomeracyjnym, regionalnym i metropolitalnym układzie odniesienia wyznaczył Zespół badawczo-projektowy. Wspólnie z Komitetem Sterującym ustalono, że w aglomeracyjnym układzie odniesienia pod uwagę będą brane następujące przekroje badawcze:
- Katowice – Gliwice – Sosnowiec – Aglomeracja Górnośląska jako całość,
- 14 miast Aglomeracji Górnośląskiej - każde z osobna,
regionalny układ obejmie:
- Katowice – Bydgoszcz – Lublin – miasta wojewódzkie razem,
- Katowice – Bielsko-Białą – Częstochowę – Gliwice – Rybnik – Sosnowiec,
a metropolitalny:
- Katowice – Gliwice - Katowice - Sosnowiec - Aglomerację Górnośląską, Wrocław – Kraków,
- Katowice – Białystok – Bydgoszcz – Toruń – Gdańsk i Gdynię – Kraków – Lublin – Łódź – Poznań – Rzeszów – Szczecin – Warszawę – Wrocław.
Porównywalne dane statystyczne dla wszystkich miast wybranych do analizy pochodzą z opracowania GUS „Powiaty w Polsce” i dotyczą 2002 roku.

Spis treści

1. OGÓLNA CHARAKTERYSTKA MIASTA 9
1.1. POŁOŻENIE MIASTA 11
1.1.1. Aglomeracyjny i regionalny układ odniesienia 11
1.1.2. Krajowy i międzynarodowy układ odniesienia 11
1.2. SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA I ŚRODOWISKOWA MIASTA 12
1.2.1. Sytuacja społeczno-gospodarcza 12
1.2.2. Sytuacja środowiskowa 13
1.3. STRUKTURA FUNKCJONALNO-PRZESTRZENNA MIASTA 14
1.3.1. Krótka prezentacja dzielnic miasta 14
1.3.2. Zespoły dzielnic w strukturze przestrzennej miasta 17
1.3.3. Struktura funkcjonalna – funkcje metropolitalne i funkcje endogeniczne 18
1.3.4. Miejsca centralne i wizytówki miasta 18
1.4. ZEWNĘTRZNE POWIĄZANIA MIASTA 21
1.4.1. Powiązania środowiskowe i techniczne 21
1.4.2. Powiązania społeczne i gospodarcze 22
2. NAJWAŻNIEJSZE DZIEDZINY FUNKCJONOWANIA MIASTA 23
2.1 SFERA PRZESTRZENI MIEJSKIEJ 25
2.1.1. Jakość środowiska przyrodniczego 25
2.1.2. Użytkowanie i atrakcyjność przestrzeni miejskiej według dzielnic 28
2.1.3. Układy funkcjonalno-przestrzenne miasta 38
2.2. SFERA EKONOMICZNA 38
2.2.1. Sektor przedsiębiorstw, struktura i profil gospodarczy miasta Katowice 38
2.2.2. Profil gospodarczy Katowic na tle Aglomeracji Górnośląskiej 43
2.2.3. Sektor samorządowy, finanse i mienie komunalne, rynek nieruchomości 44
2.3. SFERA SPOŁECZNA 51
2.3.1. Zdrowie 51
2.3.2. Pomoc społeczna 53
2.3.3. Bezpieczeństwo publiczne 58
2.3.4. Oświata: szkolnictwo podstawowe, gimnazjalne i ponadgimnazjalne 59
2.3.5. Szkoły wyższe 61
2.3.6. Kultura 62
2.3.7. Mass media 64
2.3.8. Sport, rekreacja i turystyka 64
2.3.9. Gospodarka mieszkaniowa 65
2.3.10. Rynek pracy i dochody ludności 67
2.4. SFERA INFRASTRUKTURALNA 69
2.4.1. Telekomunikacja 69
2.4.2. Transport i logistyka 70
2.4.3. Transport publiczny 73
2.4.4. Gospodarka komunalna i ochrona środowiska 74
2.5. SFERA INSTYTUCJONALNA 84
2.5.1. Sektor administracji publicznej 84
2.5.2. Sektor instytucji otoczenia biznesu 84
2.5.3. Sektor organizacji pozarządowych 84
3. ANALIZA POZYCJI KONKURENCYJNEJ MIASTA KATOWICE 85
3.1. POZYCJA KONKURENCYJNA KATOWIC W SFERZE EKONOMICZNEJ 87
3.1.1. Pozycja ekonomiczna Katowic w wymiarze aglomeracyjnym, regionalnym i metropolitalnym 87
3.1.2. Pozycja konkurencyjna Katowic w wymiarze regionalnym i metropolitalnym 92
3.2. POZYCJA KONKURENCYJNA KATOWIC W SFERZE SPOŁECZNEJ 94
3.2.1. Założenia analizy 94
3.2.2. Pozycja społeczna Katowic w aglomeracyjnym układzie odniesienia 95
3.2.3. Pozycja społeczna Katowic w regionalnym układzie odniesienia 97
3.2.4. Pozycja społeczna Katowic w metropolitalnym układzie odniesienia 98
3.3. POZYCJA KONKURENCYJNA KATOWIC W SFERZE INFRASTRUKTURALNEJ 102
3.3.1. Założenia analizy 102
3.3.2. Pozycja infrastrukturalna Katowic w aglomeracyjnym układzie odniesienia 102
3.3.3. Pozycja infrastrukturalna Katowic w regionalnym układzie odniesienia 105
3.3.4. Pozycja infrastrukturalna Katowic w metropolitalnym układzie odniesienia 107
OSOBY UCZESTNICZĄCE W PRACACH NAD „RAPORTEM O STANIE MIASTA KATOWICE” 112
MATERIAŁY ŹRÓDŁOWE 113
Spis tabel 114
Spis rysunków 115
Spis wykresów 116

Raport o stanie miasta Katowice - pełna wersja w pliku pdf