Zmiany w przynależności państwowej

W XX wieku Historia przyspieszyła swój bieg. Pomiędzy latami 1918 a 1945 trzykrotnie w tym miejscu zmieniały się władze i symbole państwowe i choć za każdym razem rozstrzygało się to między Polakami a Niemcami, zawsze działo się to w politycznie odmiennej sytuacji. Wicher Historii przenosił tutejszych mieszkańców z niemieckiej monarchii do Rzeczypospolitej Polskiej, potem z powrotem do Niemiec, ale do hitlerowskiej III Rzeszy, by znowu znaleźć się w Polsce, ale jakże niepodobnej do tamtej — przedwojennej.

Nie obywało się bez bólu i ofiar, bez walki, która najboleśniejsze pozostawiła wspomnienia z lat 1939—1945. Cierpieli ludzie i cierpiało miasto, ponoszące straty i wciąż na nowo mobilizujące swe siły żywotne, w wieku XX niemające czasu ani możliwości na wyhodowanie własnego, wiernego miastu stanu średniego — podpory rzemiosła, handlu i różnorodnego życia organizacyjnego, jak to się udało Niemcom w spokojniejszej drugiej połowie wieku XIX, którzy przenieśli do miast górnośląskich tak zwanego ducha „grunderskiego", wspomaganego przez kapitał, jakiego nie brakowało po zwycięskiej wojnie prusko-francuskiej z lat 1870—1871.